خانهتکانی نوروز، آیینی دیرینه برای زدودن غبار کهنگی از خانههاست، اما این سنت زیبا، در صورت غفلت از الگوی مصرف، میتواند به عاملی پنهان برای هدررفت یکی از حیاتیترین منابع کشور یعنی آب تبدیل شود؛ منبعی که امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند مدیریت آگاهانه و مسئولانه است.
نوروز در فرهنگ ایرانی، نماد نو شدن، طراوت و آغاز دوباره است. در این میان، خانهتکانی بهعنوان یکی از اصلیترین جلوههای این سنت، فرصتی برای پاکیزگی و آمادگی برای سال جدید فراهم میکند. با این حال، آنچه کمتر مورد توجه قرار میگیرد، افزایش قابل توجه مصرف آب در این ایام و پیامدهای آن بر منابع محدود آبی است.
واقعیت آن است که بخش عمدهای از مصرف آب در روزهای پایانی سال، صرف شستوشوی فرش، حیاط، خودرو و فضاهای مختلف میشود؛ مصارفی که در بسیاری از موارد، فراتر از نیاز واقعی و بدون توجه به ظرفیت منابع تأمین آب انجام میگیرد.
این در حالی است که تأمین، انتقال، تصفیه و توزیع آب شرب، فرآیندی پیچیده، پرهزینه و وابسته به منابع طبیعی محدودی است که تجدیدپذیری آنها بهسادگی امکانپذیر نیست.
بحران آب، برخلاف بسیاری از چالشها، بحرانی تدریجی و انباشتی است.
هر لیتر آبی که امروز بدون ضرورت مصرف میشود، در حقیقت از ذخیرهای برداشت میشود که جایگزینی آن نیازمند زمان، بارش کافی و مدیریت دقیق منابع است.
در چنین شرایطی، صرفهجویی نه یک توصیه اخلاقی، بلکه یک ضرورت فنی، اقتصادی و زیستمحیطی است.
مدیریت مصرف آب در ایام خانهتکانی، به معنای حذف پاکیزگی نیست، بلکه به معنای اصلاح شیوههای مصرف است. استفاده از ابزارهای ساده، پرهیز از مصرف مداوم آب با شلنگ، انجام شستوشوها در زمان و به میزان ضروری، و بهرهگیری از روشهای کممصرف، میتواند تأثیر قابل توجهی در کاهش فشار بر شبکههای آبرسانی و منابع تأمین داشته باشد.
نکته مهمتر آن است که مصرف آب، یک رفتار فردی با پیامدهای جمعی است. شبکه آبرسانی، یک سیستم بههمپیوسته است و افزایش مصرف در یک بخش، میتواند بر کیفیت و کمیت خدمات در سایر بخشها تأثیر بگذارد. بنابراین، صرفهجویی هر شهروند، در حقیقت مشارکت مستقیم در حفظ پایداری خدمات برای کل جامعه است.
امروز، بیش از هر زمان دیگر، نیازمند تغییر نگاه به آب هستیم؛ گذار از نگاه مصرفی به نگاه حفاظتی. نوروز، که خود پیامآور تعادل و احترام به طبیعت است، بهترین فرصت برای تمرین این تغییر نگرش است. خانهتکانی واقعی، تنها پاک کردن خانهها نیست، بلکه پالایش رفتارها و مسئولیتپذیری در قبال منابعی است که حیات امروز و فردای ما به آن وابسته است.نوروز میآید تا زندگی تازه شود؛ و هیچ تازگیای، بدون پاسداری از آب، ممکن نخواهد بود.